Jak dokonać oceny pozycji?

Ocena pozycji to coś co niezaawansowani szachiści lubią zostawiać tylko dla komputerów, jednak jest to niezwykle potrzebna umiejętność która zdobędzie wam więcej punktów niż jakakolwiek pułapka debiutowa. Jednocześnie nie jest trudno nauczyć się jej podstaw. Poniżej przedstawię swój autorski algorytm oceny pozycji który stworzyłem łącząc algorytm który przedstawia IM Dawid Czerw w swoim kursie oraz algorytm pokazany w książce "Graj jak arcymistrz" GM Aleksandra Kotowa

1. Materiał
Ten krok należy do jednego z najprostszych, wystarczy policzyć punkty materiału swoje i przeciwnika - jeżeli nie jest równy należy wziąć pod uwagę przewagę strony z jego większą ilością, w dalszej części oceny pozycji należy zastanowić się czy strona stratna ma przewagę w innych częściach rekompensującą ten materiał (w przypadku teoretycznie równej w każdym innym aspekcie pozycji można uznać 1 punkt materiału za przewagę a 2 punkty więcej za wygraną pozycję)

2. Motywy Taktyczne
W przeciwieństwie do materiału, ten punkt jest często pomijany w algorytmach proponowanych przez różne szachowe osobistości (właściwie spotkałem się z nim tylko w algorytmie IM Dawida Czerwa). Wyszukanie motywów występujących w pozycji jest przydatne w ocenianiu dalszych punktów np. bezpieczeństwa króli

3. Pozycja Króli
Warto zauważyć iż użyłem słowo pozycja zamiast bezpieczeństwo, dlaczego? Ponieważ w grze końcowej warto spojrzeć na króla pod względem jego aktywności a nie bezpieczeństwa, ponieważ to aktywność tej figury jest kluczowym czynnikiem do wygrania wielu końcówek, jednak w trakcie debiutu i gry środkowej na ten punkt należy patrzeć pod kątem bezpieczeństwa naszego monarchy

4. Struktura Pionowa
Jeden z najwybitniejszych szachistów XVIII w. François Philidor powiedział "Pionki są duszą szachów" - to one bowiem wskazują kierunek jaki powinny obrać nasze figury i rozstrzygają końcówki. Ten punkt jest bardzo obszerny więc dla ułatwienia oceny pozycji sobie i wam postanowiłem wyszczególnić aspekty na które należy zwrócić uwagę w tym punkcie
a) Słabości - chodzi tutaj o znalezienie słabych pól, słabości grupy pól jednego koloru czy konkretnie słabych pionków
b) Wyspy pionowe (na ile grup oddzielonych linią bez pionka dzielą się nasi żołnierze) - tutaj temat jest prosty, im mniej tym lepiej (wyjątek mogą stanowić wolne i oddalone piony w końcówce używane jako rozproszenie króla przeciwnika)
c) Otwarte linie i przekątne - mogą być czynnikiem decydującym, jeśli umożliwiają atak na słabości lub psują koordynację przeciwnika mogą przynieść nam zwycięztwo gdy przejmiemy nad nimi kontrole
d) Centrum i przestrzeń - jeżeli jedna ze stron dominuje w centrum lub zajmuje większą przestrzeń to utrudnia prace figurą przeciwnika za to ułatwia swoim
e) Wolne pionki - jest to ostatni podpunkt dotyczący struktury pionowej, wolne pionki są ważną informacją zwrotną gdyż jeżeli je posiadamy to wiemy iż chcemy dążyć do końcówki, są również istotne w grze środkowej do zajmowania figur przeciwnika

5. Ustawienie figur
Ponownie warto wyszczególnić kilka podpunktów
a) Aktywność - w tym podpunkcie warto porównać aktywność naszych figur z figurami przeciwnika, strona przeważająca w tym aspekcie powinna przygotowywać się do ataku za to strona z gorszą aktywnością nie powinna wyrywać się z atakiem bez wcześniejszego spacyfikowania figur rywala
b) Współpraca - w tym punkcie warto spojrzeć czy nasze figury, ale też figury przeciwnika dobrze współpracują czyli np. wspólnie ograniczają pole manewru rywala, wzajemnie się bronią i stwarzają presję na te same punkty w pozycji przeciwnika
c) Perspektywy - warto rozejrzeć się czy gorzej ustawione figury mają łatwą drogę do wkraczania do gry czy też poprawienie ich aktywności będzie procesem trudnym lub wręcz niemożliwym

Kiedy oceniać pozycję?

Odpowiedź jest zaskakująco prosta - pierwszej oceny pozycji należy dokonać po wyjściu z debiutu a następnie wykonywać jej zawsze gdy w pozycji zajdą duże zmiany. W książce "Myśl jak arcymistrz" zostało zaproponowane aby dokonywać oceny pozycji na czasie rywala bywa ona bowiem długa a w ten sposób unikamy straty czasu. Warto również mieć na uwadze że w skomplikowanych taktycznych i kombinacyjnych pozycjach czasami lepiej skupić się na dokładnym liczeniu wariantów, odstawiając ocenę pozycji na inny moment

Dlaczego warto oceniać pozycje?

Zalet płynie z tego kilka, poprawne ocenienie pozycji umożliwia skonstruowanie poprawnego planu gry, wiedząc kto ma przewagę wiemy czy powinniśmy się bronić czy atakować, natomiast zwracając uwagę na najważniejsze aspekty pozycji wiemy w jakim kierunku powinniśmy kierować nasze figury aby zrobi z nich największy pożytek, dowiemy się też jakie zamiary może mieć nasz rywal więc będziemy mogli przygotowywać obronę zanim na dobre rozpocznie się atak

Podsumowanie

Ocena pozycji jest czymś czego nietrudno się nauczyć, trudne może być wprawy i nawyku natomiast sama czynność nie jest bardzo skomplikowana. Dobrze wyuczona umiejętność oceny pozycji jest kluczowa aby zacząć progresować na wyższy poziom naszej szachowej przygody